ตับเป็นอวัยวะที่ใหญ่ที่สุดในช่องท้องบริเวณชายโครงขวาเลยมาถึงลิ้นปี่ มีหน้าที่สำคัญในการควบคุมสมดุลย์ต่างๆ ของร่างกายโดยทำหน้าที่หลายอย่าง เช่น ขจัดสารพิษออกจากเลือด สร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาต่อสู้เชื้อโรค กำจัดเชื้อโรคออกจากเลือด สร้างโปรตีนที่เป็นส่วนประกอบในการทำให้เลือดแข็งตัว ตลอดจนสร้างน้ำดี ซึ่งมีหน้าที่ช่วยดูดซึมไขมันและวิตามินบางชนิด นอกจากนี้ยังเป็นที่เก็บสะสมธาตุเหล็ก วิตามิน และเกลือแร่หลายชนิด ตลอดจนสะสมพลังงานในรูปของน้ำตาล ตับเป็นแหล่งเผาผลาญสารอาหารต่างๆที่สำคัญเปรียบเสมือน แหล่งพลังงานที่สำคัญของร่างกาย

      ตับแข็งเป็นสภาวะตับเกิดแผลเป็น หลังจากมีการอักเสบ หรือภยันตรายต่อเนื้อตับเมื่อเนื้อตับที่ดีถูกทำลาย เนื้อตับที่หายจากการอักเสบหรือถูกทำลายจะเกิดเนื้อเยื่อประเภทพังผืดรัดหรือกดเส้นเลือดในตับ เป็นผลให้เลือดที่ไหลผ่านตับไหลไม่สะดวก การทำงานของตับลดลง โรคตับแข็งเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตของประชากรโลก 25,000 คนต่อปี นับว่าเป็นสาเหตุการตายที่เกิดจากโรคเป็นอันดับที่ 8 นอกจากนี้ตับยังเป็นสาเหตุของการสูญเสียทางเศรษฐกิจที่สำคัญ และเกิดความทุกข์ทรมานในผู้ป่วยที่เป็นโรคตับแข็งอีกด้วย

สาเหตุของโรคตับแข็ง

     เกิดจากสาเหตุที่ทำให้ตับอักเสบเรื้อรังเป็นเวลานานจนทำให้เนื้อตับตายลงเกิดแผลเป็น มีเนื้อเยื่อพังผืดแทรกในตับ สาเหตุที่พบในประเทศไทย คือ

   1. สุรา แอลกอฮอล์ในสุราจะทำให้เกิดความผิดปกติของการใช้โปรตีน ไขมัน และคาร์โบไฮเดรตในตับ ทำให้เกิดภาวะตับอักเสบจากสุราขึ้น เมื่อเป็นนานๆจะเกิดภาวะตับแข็ง พบว่าการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์มากกว่า 160 กรัมต่อวันติดต่อกันเป็นเวลา 5-10 วัน จะเกิดภาวะโรคตับแข็งได้ง่ายหรือเปรียบเทียบได้เท่ากับการดื่มสุราวิสกี้ 480 ซีซีต่อวัน หรือไวน์ 1,600 ซีซีต่อวัน หรือเบียร์ 4,000 ซีซีต่อวัน

   2. ไวรัสตับอักเสบ มีไวรัส 3 ตัว ที่ทำให้เกิดโรคตับอักเสบเรื้อรัง ได้แก่ ไวรัสตับอักเสบบี ซี และดี ในประเทศไทยพบมากเฉพาะไวรัสบี และซี เท่านั้น ส่วนไวรัสตับอักเสบดีจะเกิดเฉพาะในผู้ป่วยที่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบี อยู่ก่อนแล้วเท่านั้น (เพราะต้องอาศัยไวรัส บี ในการแบ่งตัวเติบโตของไวรัสดี) พบมากเฉพาะในประเทศแถบทะเลเมดิเตอร์เรเนียน เช่น อิตาลี่

   3. ยา สารพิษ และพยาธิบางชนิด ยาและสมุนไพรบางชนิดถ้ากินขนาดสูงติดต่อกันเป็นเวลานานจะทำให้เกิดอาการตับอักเสบเรื้อรังได้ สารพิษบางชนิด เช่น สารหนู (Arsenic) ก็ก่อให้เกิดพังผืดในตับได้รวมทั้งพยาธิบางชนิด เช่น พยาธิใบไม้ในตับก็กระตุ้นให้เกิดตับแข็งได้

   4. ภาวะดีซ่านเรื้อรังจากท่อน้ำดีอุดตัน ปกติตับจะสร้างน้ำดีไหลมาตามท่อน้ำดีลงสู่ลำไส้เล็กส่วนต้น ส่วนที่เหลือจากการไหลลงลำไส้จะไปเก็บไว้ที่ถุงน้ำดี ถ้ามีการอุดกั้นการไหลของน้ำดีบริเวณท่อน้ำดีจากสาเหตุใดๆก็ตาม เช่น นิ่วอุดท่อน้ำดี หรือเนื้องอกอุดหรือเบียดท่อน้ำดีจนตีบตันเป็นเวลานาน น้ำดีที่ไหลย้อนกลับไปคั่งที่ตับก็สามารถทำลายเนื้อตับจนเป็นตับแข็งได้

   5. ภาวะหัวใจวายเรื้อรัง ทำให้มีเลือดคั่งที่ตับ เลือดไหลเวียนในตับลดลง เนื้อตับเกิดภาวะขาดออกซิเจนตายลง

   6. โรคกรรมพันธุ์บางชนิด เช่น โรควิลสัน มีการสะสมของทองแดงมากในตับ ทำให้เนื้อตับอักเสบและตาย เกิดตับแข็ง,โรค hemochromatosis มีการสะสมของเหล็กมากในตับ glycogen storage disease  มีความบกพร่องของการใช้คาร์โบไฮเดรตบางประเภท

   7. โรคตับอักเสบจากภูมิต้านทานของตนเอง (Antoimmune Hepatitis) เกิดจากความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันหันมาทำลายตับตนเองพบมากในชาวยุโรป ส่วนในประเทศไทยพบน้อย

   8. โรคตับอักเสบจากไขมัน ภาวะที่มีไขมันสะสมที่ตับจำนวนมากอาจจะกระตุ้นให้เกิดการอักเสบเรื้อรังจนกลายเป็นตับแข็งได้ ภาวะตับมีไขมันมากนี้ อาจพบร่วมกับโรคบางโรค เช่น เบาหวาน ทุพโภชนาการ อ้วน การใช้ยาบางชนิด เช่น Steroid เป็นเวลานาน